Nhật ký 17.03.2017

Date: Tháng Ba 17, 2017 Author: Casa Hà Nội Categories: Nhật ký Casa Hanoi

NGHỆ THUẬT TIẾP CẬN TRẺ TRONG GIÁO DỤC SỚM
( Trích từ Nhật ký Ban Cố Vấn Chuyên Môn Casa Hanoi

Cô Mai Nguyễn giáo viên Montessori AMI 3-6 tại Mỹ)

Giá trị nhân văn cốt lõi của giáo dục sớm đó chính là cách ta tôn trọng sự tự do cần thiết cho sự phát triển tự nhiên của trẻ và định hướng cho trẻ phát triển tối đa tiềm năng bên trong trẻ. Có nhiều giáo viên cũng như phụ huynh gặp không ít khó khăn trong việc khiến trẻ hợp tác mà không áp đặt sức mạnh “người lớn”. Tuy nhiên các bạn cần phải hiểu rõ rằng “khiến trẻ ngoan ngoãn vâng lời” chưa chắc đã nói lên “sự hợp tác hiệu quả” giữa hai bên dẫn đến lợi ích phát triển đúng đắn. Nếu trẻ nghe theo sự chỉ dẫn của người lớn với sự miễn cưỡng, hoặc với tâm lý sợ “không nghe lời thì sẽ bị người lớn phạt” thì vô hình chung bạn đã đạt được mục đích “khiến trẻ vâng lời” và gieo nhân cho hàng loạt những hệ lụy tâm lý từ nhẹ đến nặng về sau cho cả hai. Cả hai tình huống trên đều tạo ra trạng thái căng thẳng, kích hoạt cơ chế phản vệ stress trong cơ thể, nếu tình trạng này lặp đi lặp lại hoặc kéo dài sẽ dẫn đến rối loạn điều tiết hoocmon cortisol – cơ chế phản vệ stress. Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm suy yếu khả năng điều tiết cảm xúc và hành vi của trẻ khi trẻ trưởng thành hơn.

Những biểu hiện như “tự ti”, “vô cảm” hoặc “hung hăng” “hành vi thiếu kiểm soát” là một số những hậu quả ta có thể kiểm chứng. Để giúp chúng ta hiểu hơn về nghệ thuật kết nối với trẻ, tôi xin được chia sẻ một vài trường hợp trong lớp học tôi đang làm việc tại Casa Hanoi. Bé T.A hơn 3 tuổi, một cô bé có nguồn năng lượng dễ chịu, tuy nhiên bé ít khi chạm vào học liệu trong lớp, và thường nói không hoặc quay mặt đi khi cô giáo tiếp cận. Nếu có thuyết phục thành công để bé ngồi xuống làm hoạt động nào ngay lúc đó thì bé sẽ quay ngang quay ngửa hoặc nằm trườn bò trên sàn. Trong giai đoạn này, tôi cũng nhận thấy em bé thường mất nhiều thời gian hơn để làm bất cứ việc gì ví dụ như đi giày, cất ba lô, dọn giường, cất hoạt động đi. Điều thu hút tôi chính là đôi mắt của em bé, đôi mắt trong trẻo và ánh nhìn sâu hun hút, tôi cảm nhận như có một khoảng không gian rộng lớn vô tận trong đôi mắt đó, nơi mà bé có thể thẩm thấu và thu nhận tất cả mọi thứ trên thế gian này. Tuy nhiên ánh nhìn hun hút đó lại không gợi lên cảm xúc, và đó là lí do khó nhất để tôi đọc được tâm lý phát triển của em bé. Sau một tuần làm việc có trực tiếp tương tác tôi vẫn cảm thấy sự kết nối chưa ở đó. Tôi cảm nhận rằng bé T.A đang cần một khoảng không gian và thời gian thật lớn, đủ an yên cho sự phát triển riêng tư của bé, tuy bên ngoài dường như đang chưa có gì đặc biệt, nhưng bên trong có điều gì đó đang phát triển vô cùng mạnh mẽ vì rõ ràng cách bé tiếp thu và cảm nhận cuộc sống xung quanh có phần sâu sắc hơn. Tôi nhận thấy bé khá thích thú với những con số, đã thử tiếp cận vài lần và chấp nhận kết quả bé không hợp tác. Thời điểm đó tôi chỉ cảm thấy nếu tôi có cố cũng không ích gì, bất cứ sự nhiệt tình thái quá sẽ như một sự khuấy động mạnh đối với khoảng an yên của bé, và sẽ khiến việc tôi hiểu được bé sau này khó hơn. Đến tuần thứ 3, khi các bé trong lớp đã quen với sự có mặt của tôi, bỗng nhiên bé T.A lững thững bước tới ô cửa kính gần chỗ tôi ngồi, bé ngước lên nhìn bầu trời và tự nói với bản thân về bầu trời, thời tiết và những đám mây, tôi cũng liền quay ra nhìn bầu trời, trầm ngâm và thì thầm nói về bầu trời và thời tiết ngày hôm nay, chúng tôi quay ra nhìn nhau rồi lại tiếp tục câu chuyện của riêng hai người. Khi bé đếm cùng tôi lá trên cành cây mà chúng tôi nhìn thấy qua cửa kính, tôi nhận ra đây chính là khoảnh khắc “T.A ơi, con biết đếm nhiều như vậy, chắc con cũng biết hết mặt các con số rồi đúng không?” Và tôi đã dắt tay bé đến kệ toán số, lần đầu tiên tôi giúp bé xác nhận lại được kiến thức của bé về các con số. Lần thứ 2, sau đó 2 ngày, T.A òa khóc khi bị các anh chị lớn hơn trong nhóm không cho chơi cùng trò chơi vì chưa hiểu luật, thái độ của các bạn lớn không mấy thân thiện khiến bé rất tủi thân.

Tôi đón bé từ tay một cô giáo trong lớp, ôm bé vào lòng, vuốt ve mái tóc với tất cả sự yêu thương cảm thông mà tôi có. Bé bình tĩnh lại sau hai ba phút trong vòng tay tôi và bé gật đầu đồng ý với sự giải thích của tôi về cách tôi sẽ giải quyết vấn đề như thế nào. Không muốn bé bị cuốn theo những cảm xúc tiêu cực, tôi ngay lập tức định hướng bé đến một học liệu toán đếm số khác. Bé đã thành công mỹ mãn với hoạt động đó, mặc dù chưa hết buồn nhưng bé đã cười sau mỗi lần có được đáp án đúng. Đến lần thứ 3, sau 4 ngày, chính tay tôi đã dẫn một chị lớn, người đã khiến T.A cảm thấy tổn thương cảm xúc, chị lớn đã trực tiếp xin lỗi T.A vì hành vi của mình. Vẫn ánh mắt trong vắt và sâu hun hút ấy của T.A khi lắng nghe lời xin lỗi chân thành từ chị lớn, nhưng lần này nó còn ánh lên một chút ý thức nữa, một chút hiểu, một chút cảm thông. Tôi và bé chăm chú nhìn nhau trong suốt thời gian tôi giải thích với bé. Tôi đã hôn lên tóc con 2 lần vì quá hạnh phúc và không quên khen ngợi hành động tốt của chị lớn. Giây phút đó tôi cảm thấy nhẹ nhõm vì đã có thể kết nối với niềm tin và cảm xúc trong con một cách tự nhiên mà không hề khuấy động thô bạo hay áp bức sự an yên của con. Ngay trong ngày hôm đó, tôi và bé đã thực hiện hoạt động số chẵn lẻ cùng nhau, và bạn biết không, tôi luôn cảm thấy hạnh phúc tràn đầy trước sự thông minh tuyệt vời của con trẻ. T.A đã phân biệt được chính xác các số chẵn lẻ trong một lần hướng dẫn duy nhất.

Chặng đường hỗ trợ T.A và các con sẽ còn dài và còn rất nhiều thử thách tình huống nhưng tôi tự dặn mình hãy khiêm tốn và kiên nhẫn. Để giải quyết một tình huống tâm lý khiến tôi mất cả tuần nhẫn nại tìm cách áp dụng hài hòa, vì trong lớp không chỉ có một em bé mà còn nhiều em bé khác cùng lúc cũng cần sự hỗ trợ tinh tế của các cô. Người lớn chúng ta đôi khi có cách mong đợi và đòi hỏi rất có ý thức của người lớn, thậm chí chúng ta muốn vấn đề phải được giải quyết ngay tức khắc, tuy nhiên mỗi tình huống lại đòi hỏi cách giải quyết khác nhau, đôi lúc chúng ta cũng cần sự kiên nhẫn và tinh tế để hiệu quả xử lý lớn nhất có thể.
                                                                                                                                                     (Mai Nguyễn – Người ươm mầm)

English EN Tiếng Việt VI